Yabancılar Hukuku, Göç ve Vatandaşlık Hizmetleri

Viridis Legal Partners olarak oturma izni ve çalışma izni başvurularında, vatandaşlık başvurularında, yatırım yolu ile vatandaşlık başvurularında, sınırdışı etme süreçlerinde ve bunun gibi yabancılar hukukunun çeşitli alanlarında sizlere hukuki destek sunuyoruz.

Yabancılar hukukunun nüanslarını ve yabancılar hukuku avukatının rolünü ve önemini sizler ile paylaştığımız ve yabancılar hukuku hizmetlerimizi tanıttığımız bu rehberden faydalanın.

Yabancılar Hukuku Nedir?

Yabancılar hukuku, giderek artan uluslararası göç hareketleri ve küreselleşme ile daha da önem kazanmakta olan bir hukuk dalıdır.

Yabancılar hukuku, göç hukuku ya da vatandaşlık hukuku olarak da anılan bu hukuk dalı, bir ülkede yaşayan ya da o ülke ile ilişkili olan yabancıların hukuki statülerini düzenleyen hukuk dalı olarak tanımlanabilir. Bu hukuk dalı, yabancı uyruklu kişilerin bir ülkedeki hak ve yükümlülüklerini, ikamet izinlerini, çalışma izinlerini, vatandaşlık işlemlerini, mülteci ve sığınmacı statülerini, sınır dışı işlemlerini ve diğer göçmenlik meselelerini kapsar.

Yabancılar hukuku, ulusal mevzuatla ve uluslararası antlaşmalarla şekillenir ve her ülkenin yabancılar hukuku, o ülkenin egemenlik hakları doğrultusunda belirlenen özel kurallara ve düzenlemelere tabidir. Türkiye’de yabancılar hukukunu düzenleyen temel mevzuat kapsamında; yabancıların Türkiye’ye girişleri, Türkiye’de kalışları ve Türkiye’den çıkışları ile Türkiye’den koruma talep eden yabancılara sağlanacak korumanın kapsamına ve uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenleyen 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu; yabancılara verilecek çalışma izni ve çalışma izni muafiyetlerine dair iş ve işlemlerde izlenecek usul ve esasları düzenleyen 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu; Türk vatandaşlığının kazanılması ve kaybını düzenleyen 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu anılabilir.

Uluslararası Koruma Nedir? Türkiye’de Uluslarası Koruma Statüleri Nelerdir?

Uluslararası koruma, bir kişinin vatandaşı olduğu ülkede zulüm, savaş, işkence, insanlık dışı muamele veya ciddi bir tehlike ile karşı karşıya kalması durumunda, bu kişinin güvenliği ve haklarının korunması amacıyla başka bir ülke tarafından sağlanan koruma türü olup yabancı kişinin Türkiye’de bulunmasını sağlayan bir hukuki statüdür. Uluslararası koruma, kişinin kendi ülkesinde güvende olmaması ve ülkesine geri dönememesi durumunda devreye girer.

Türkiye’de uluslararası koruma statüleri, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’na göre üç ana başlık altında düzenlenmiştir:

Mülteci Statüsü:

Mülteci statüsü, 1951 tarihli Cenevre Sözleşmesi’ne uygun olarak, ırkı, dini, milliyeti, belirli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi görüşleri nedeniyle zulme uğrama riski bulunan ve bu sebeplerle vatandaşı olduğu ülkenin korumasından yararlanamayan veya yararlanmak istemeyen kişilere verilen statüdür. Türkiye, Cenevre Sözleşmesi’ne coğrafi çekince ile taraf olduğundan, sadece Avrupa ülkelerinden gelenler mülteci statüsüne başvurabilmektedir.

Şartlı Mülteci Statüsü:

Şartlı mülteci statüsü, yukarıda belirtilen mülteci tanımına uyan ancak Avrupa dışı ülkelerden gelen yabancılara verilen statüdür. Bu statüye sahip kişiler Türkiye’de sürekli ikamet edemezler; üçüncü bir ülkeye yerleştirilene kadar Türkiye’de geçici olarak kalabilirler.

İkincil Koruma Statüsü:

İkincil koruma, mülteci veya şartlı mülteci tanımlarına uymayan, ancak vatandaşı olduğu ülkede ölüm cezası, işkence, insanlık dışı veya onur kırıcı ceza veya muamele görme riski taşıyan ya da uluslararası veya ülke içi silahlı çatışmalar nedeniyle ciddi bir tehdit altında olan kişilere verilen bir koruma türüdür.

Geçici Koruma:

Bu üç başlığa ek olarak Suriyeliler için uygulanan geçici koruma statüsü de mevcuttur. Geçici koruma, acil durumlar veya kitlesel göç hareketleri nedeniyle ülkesini terk eden ve geri dönme imkanı olmayan yabancılara sağlanan geçici bir koruma statüsüdür. Bu statü, özellikle büyük sayıda insanın kısa süre içinde sığınma talep ettiği durumlarda uygulanır ve bireysel mülteci statüsü belirleme süreci yerine, toplu olarak koruma sağlanmasını amaçlar.

Türkiye’de geçici koruma statüsü, 2011 yılında Suriye’deki iç savaş nedeniyle ülkelerini terk eden Suriyelilere uygulanmıştır. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu ile Geçici Koruma Yönetmeliği uyarınca, Türkiye’ye gelen Suriyeliler, bu statü kapsamında korunmaktadır. Bu koruma statüsü, bu kişilere barınma, sağlık hizmetleri, eğitim, çalışma izni gibi temel hak ve hizmetlerden yararlanma imkanı tanır.

Geçici koruma, süreklilik arz etmeyen, geçici bir çözüm olarak düşünülen bir koruma türüdür. Ancak, durumun devam etmesi halinde geçici koruma süresi uzatılabilir ve bu kişilerin temel hakları ve ihtiyaçları korunmaya devam eder. 2011 yılından beri uygulanagelen bu statünün halihazırda kalıcı hale geldiği izleniminin de kamuoyunda yaygın olduğunu ifade etmek gerekir.

Sınırdışı Etme Nedir?

Sınır dışı etme, Türk yetkili makamları tarafından, yabancı uyruklu bir kişinin Türkiye sınırları dışına çıkarılmasına yönelik alınan idari bir karardır. Bu karar, yabancının ulusal güvenlik, kamu düzeni veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturması, vize veya ikamet izni ihlali gibi nedenlerle alınabilmektedir.

Sınır dışı etme, aynı zamanda yabancının sığınma başvurusunun reddedilmesi, suç işlemesi, ya da yasa dışı yollardan ülkeye girmesi durumunda da uygulanabilir. Bu süreçte, kişiye kendini savunma hakkı tanınır ve karara itiraz etme imkanı da bulunmaktadır.

Türkiye’de sınır dışı etme işlemleri, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında düzenlenmiştir. Karar, Göç İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından alınır ve uygulamaya konulmadan önce kişi hakkında detaylı bir değerlendirme yapılır. Özellikle, geri gönderileceği ülkede işkence, insanlık dışı muamele veya zulme uğrama riski taşıyan kişiler, uluslararası hukuka uygun olarak sınır dışı edilmez.

Türk Vatandaşlığı Nasıl Kazanılır?

Türk vatandaşlığı, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’na göre çeşitli yollarla kazanılabilir. Bu yollar şu şekilde özetlenebilir:

Türk Vatandaşlığının Doğumla Kazanılması

Soy bağı ile Türk Vatandaşlığının Kazanılması: Türk vatandaşı bir anne ya da babanın çocuğu, doğumla birlikte doğrudan, otomatik olarak Türk vatandaşı olur. Çocuğun doğduğu yer önemli olmaksızın, Türk anne veya babanın çocuğu Türk vatandaşlığı hakkını kazanır.

Doğum Yeri ile Türk Vatandaşlığının Kazanılması: Türkiye’de doğan ve anne-babası belli olmayan ya da hiçbir ülkenin vatandaşı olamayan çocuklar, doğum yeri esasına göre Türk vatandaşı olabilir.

Türk Vatandaşlığının Sonradan Kazanılması

Yetkili Makam Kararı ile Türk Vatandaşlığının Kazanılması:

Yabancı uyruklu kişiler, belirli şartları yerine getirdiklerinde Türk vatandaşlığına başvurarak vatandaşlık kazanabilirler. Bu şartlar genellikle Türkiye’de beş yıl süreyle kesintisiz ikamet etmek, iyi ahlak sahibi olmak, Türkçe konuşabilmek ve geçimini sağlayacak gelire sahip olmak gibi kriterleri içerir.

Evlilik yolu ile Türk Vatandaşlığının Kazanılması:

Bir Türk vatandaşı ile en az üç yıl evli olan yabancılar, evlilik birliği devam ettiği sürece Türk vatandaşlığına başvurabilirler. Ancak, evliliğin vatandaşlık almak amacıyla yapılmadığı ve aile birliğinin fiilen devam ettiği de ispatlanmalıdır.

İstisnai durumlarda Türk Vatandaşlığının Kazanılması:

Türkiye’ye bilimsel, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel alanlarda önemli hizmetleri olan kişiler veya göçmen olarak kabul edilenler, Bakanlar Kurulu kararı ile istisnai olarak Türk vatandaşlığına alınabilirler. Gayrimenkul satın alma yolu ile Türk vatandaşlığının kazanılması ve yatırım yolu ile Türk Vatandaşlığının kazanılması da bu kapsamdadır.

Evlat Edinilme Yolu ile Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Bir Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ve 18 yaşından küçük olan yabancılar, evlat edinilme tarihinden itibaren Türk vatandaşlığına başvurabilirler.

Seçme Hakkı Yolu ile Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Türk vatandaşı anne veya babadan doğup yabancı ülke vatandaşı olan kişiler, reşit olduktan sonra belirli bir süre içinde seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığını kazanabilirler.

Türk vatandaşlığı başvuruları, Türkiye’de İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlükleri’ne, yurt dışında ise Türk konsolosluklarına yapılır. Başvurular, gerekli incelemelerin ardından yetkili makamlar tarafından değerlendirilir ve karar verilir.

Oturma İzni

Türkiye’de oturma izni ya da ikamet izni, yabancı uyruklu kişilerin Türkiye’de yasal olarak belirli bir süre boyunca ikamet etmelerini sağlayan bir izin türüdür. Oturma izni, yabancının Türkiye’de bulunma amacına ve süresine göre farklı kategorilere ayrılır. Türkiye’de başlıca oturma izni türleri şunlardır:

Kısa Dönem Oturma İzni

Türkiyede kısa dönem oturma izni çok çeşitli sebeplere dayanılarak talep edilebilmektedir.

• Turistik Amaçlı Oturma İzni
• Bilimsel Araştırma veya Arkeolojik Çalışmalar Amaçlı Oturma İzni
• Taşınmaz Mal Sahibi Yabancılar İçin Oturma İzni
• Ticari Faaliyetler veya İş Kurma Amaçlı Oturma İzni
• Eğitim veya Staj Programları Amaçlı Oturma İzni
• Tedavi Amaçlı Oturma İzni
• Türkçe Öğrenme Amaçlı Oturma İzni
• Uluslararası Anlaşmalar veya Projeler Kapsamında Çalışma Amaçlı Oturma İzni
• Kültürel, Sosyal veya Sportif Faaliyetler Amaçlı Oturma İzni
• Medya Mensupları İçin Oturma İzni
• Aile Bağlantısı Amaçlı Oturma İzni

gibi oturma izni türleri kısa dönem ikamet izni kapsamındadır.

Aile İkamet İzni

Bu izin, Türk vatandaşı ile evli olan veya Türkiye’de geçerli bir oturma izni bulunan yabancıların aile üyelerine verilir. Eş, çocuklar ve bağımlı ebeveynler bu izni alabilir.

Öğrenci Oturma İzni

Türkiye’de bir eğitim kurumunda (örneğin üniversite) eğitim gören yabancı öğrenciler için verilen oturma iznidir. Öğrencilik süresi boyunca geçerlidir ve her eğitim yılı için yenilenebilir.

Uzun Dönem Oturma İzni

Türkiye’de en az sekiz yıl kesintisiz ve yasal olarak ikamet eden yabancılar, uzun dönem oturma iznine başvurabilirler. Bu izin, süresiz olarak verilir ve Türkiye’de çalışma hakkı da sağlayabilir.

İnsani Oturma İzni

Olağanüstü durumlar veya insani gerekçelerle Türkiye’de kalması gereken yabancılara verilen geçici oturma iznidir. Bu izin, sınır dışı edilmesi durumunda hayati tehlike ile karşı karşıya kalabilecek kişilere de verilebilir.

Mağdur Oturma İzni

İnsan ticareti mağduru olduğu tespit edilen yabancılara verilen oturma iznidir. Bu izin, mağdurlara koruma ve rehabilitasyon sürecinde destek sağlamak amacıyla verilir.

Çalışma İzni

Türkiye’de çalışma izni, yabancı uyruklu kişilerin Türkiye’de yasal olarak çalışabilmeleri için gereken resmi bir izin belgesidir. Çalışma izni, Türkiye’de işveren tarafından ya da bazı durumlarda yabancının kendisi tarafından başvurularak alınabilir. Türkiye’deki çalışma izni türleri, başvuru süreci ve gereklilikler şu şekildedir:

Süreli Çalışma İzni:

Türkiye’de çalışmak isteyen yabancıların genellikle ilk etapta aldıkları izindir. İlk başvuruda bir yıl süreyle verilir. Bu izin, aynı işverene bağlı olarak devam ediliyorsa iki yıl daha uzatılabilir. Beş yılın sonunda ise üç yıllık bir uzatma talep edilebilir. Süreli çalışma izni, belirli bir işveren ve pozisyon için geçerlidir. İş değişikliği durumunda yeni bir çalışma izni başvurusu yapılması gerekir.

Süresiz Çalışma İzni:

Türkiye’de en az sekiz yıl kesintisiz ve yasal olarak ikamet eden yabancılar, süresiz çalışma izni başvurusu yapabilirler. Süresiz çalışma izni, yabancılara herhangi bir süre kısıtlaması olmaksızın çalışma hakkı tanır. Bu izne sahip olan yabancılar ayrıca, Türkiye’de serbest meslek icra edebilir veya iş kurabilirler.

Bağımsız Çalışma İzni:

Türkiye’de bağımsız olarak çalışmak veya kendi işini kurmak isteyen yabancılara verilen izindir. Bu izne başvurabilmek için yabancının mesleki yeterliliğini kanıtlaması ve belirli bir süre Türkiye’de ikamet etmiş olması gerekebilir.

Turkuaz Kart:

Yüksek nitelikli ve uzmanlık gerektiren alanlarda çalışacak olan yabancılara verilen özel bir çalışma iznidir. Turkuaz Kart sahipleri, süresiz oturma ve çalışma izni gibi haklara sahip olurlar.

Yabancılar Hukuku Avukatı Ne İş Yapar?

Yabancılar hukuku avukatı, diğer bir deyişle göç ve vatandaşlık avukatı Türkiye’de yabancı uyruklu kişilerin hukuki meseleleriyle ilgilenen, bu alanda uzmanlaşmış bir avukattır. Bu avukatlar, yabancıların Türkiye’deki yasal hakları, yükümlülükleri ve karşılaşabilecekleri, örneğin ticari anlaşmazlıklar, boşanma davaları veya miras konuları gibi durumlarda hukuki danışmanlık ve temsil hizmetleri sunarlar.

Yabancılar hukuku avukatları, genellikle şu konularda hizmet verirler:

• Oturma İzni Başvuruları
• Çalışma İzni Başvuruları
• Vatandaşlık Başvuruları
• Sınır Dışı Edilme (Deportasyon)
• Uluslararası Koruma ve Sığınma Başvuruları
• Aile Birleşimi
• Vize Başvuruları ve İptalleri
• Mülkiyet ve Yatırım Danışmanlığı
• Hukuki Temsil ve Danışmanlık

Yabancılar hukuku avukatları, Türkiye’deki yasal süreçlerin karmaşıklığını anlamada ve yabancı uyruklu kişilerin haklarını savunmada önemli bir rol oynar. Bu avukatlar, yabancı müvekkillerine doğru ve etkili hukuki çözümler sunmak için mevzuatı yakından takip ederler ve uluslararası hukuk ile yerel mevzuat arasında köprü kurarlar.